Geen flauwekul | Karlsruhe 30 juni 2009, eindstation Lissabonverdrag?

Men kan zich echter afvragen of dit optimisme wel terecht is. In principe is het inderdaad zo dat het hof uiteindelijk een eventuele
Duitse ratificatie van een nieuw Europees verdrag niet in de weg kan staan, maar wel met dien verstande dat het "uiteindelijk" te
ratificeren verdrag wel degelijk in overeenstemming zal moeten zijn met de Duitse grondwet. Als het hof inderdaad zware criteria stelt aan
de bevoegdheidsoverdracht aan de EU, dan impliceert dit dat het verdrag dat thans voor ligt niet aan de gestelde criteria voldoet. Het
is dan ook een raadsel hoe men zich het zou kunnen voorstellen dat de Duitse politiek alsnog aan de eventueel gestelde criteria zou kunnen
voldoen, zonder opnieuw aan de onderhandelstafel plaats te nemen, tenzij het om enkele dusdanig onbetekenende criteria zou gaan, dat men
bijvoorbeeld met een aanvullende verklaring toe zou kunnen.

Het is echter moeilijk voor te stellen dat een bevoegdheidsoverdracht aan de EU op een dergelijke manier opgelost zou kunnen worden. Zeker
ook wanneer men in ogenschouw neemt dat in het Lissabonverdrag een aantal flexibele clausules ten aanzien van eventuele toekomstige
bevoegdheidsoverdrachten zijn opgenomen met het doel om in de toekomst de altijd moeizaam verlopende ratificatieronden te kunnen omzeilen, zo ook de eerder aangehaalde Frankfurter Allgemeine Zeitung in wat bedektere termen opmerkt.

Deze voegt daar vervolgens aan toe: "Karlsruhe zal wel zeker stellen, dat een Europese doorontwikkeling niet zonder het Duitse Parlement kan
geschieden, dat bevoegdheidsuitbreidingen zonder parlementaire medewerking uitgesloten zijn." Een opmerking die weinig aan de
verbeelding over laat en de doodsteek voor het Lissabonverdrag in zijn huidige vorm zou betekenen.

Een ander element in deze zaak wordt gerapporteerd door de Süddeutschen Zeitung, een passage waar het Ministerie van Buitenlandse
zaken kennelijk overheen gelezen heeft: "Deze strijdbare politieke buitenstaander Peter Gauweiler roept een instantie te hulp, die een
laatste, een allerlaatste maal de bevoegdheid heeft, in Europese zaken in te grijpen - het Duitse Constitutionele Hof in Karlsruhe. Het
verdrag van Lissabon, het verdrag dus, waartegen Gauweiler klaagt, ontneemt namelijk het hof deze bevoegdheid. De klacht, die sinds
vrijdagmiddag in Karlsruhe ligt, is voor dit hof dus de laatste kans, haar eigen ontmachtiging te verhinderen." Voor alle zekerheid voeg men
er nog aan toe: "Dit is de reden, waarom Gauweilers klacht 'Sprengkraft' heeft".

Een buitengewoon interessant gegeven. Het Constitutionele Hof moet een oordeel vellen over een verdrag dat het einde betekent van haar
exclusieve bevoegdheid om Europese wetgeving te toetsen aan de Duitse grondwet, hetgeen het gevolg is van het feit dat met het
Lissabonverdrag voor het eerst formeel de zogenaamde Europese suprematie op zowel het gebied van wetgeving als de rechtspraak
geregeld zal worden.

Kennelijk zijn de Duitsers zich hier terdege van bewust, ondanks het feit dat dit in het Lissabonverdrag, in tegenstelling tot de verworpen
Europese Grondwet, niet "expliciet gecodificeerd" wordt, zo onze Raad van State het formuleerde. Dit betekent concreet dat niet letterlijk
in het Lissabonverdrag staat dat de Europese wetgeving en rechtspraak straks voorrang hebben boven die van de lidstaten, maar dat dit via
een omweg tot stand gebracht wordt: men verwijst naar eerdere uitspraken van het Europese Hof, uitspraken waarin dit hof volgens
universitair docent staatsrecht mr. F. de Vries in feite haar eigen bevoegdheden creëerde, met de daaruit voortvloeiende “misvatting dat
het Europese recht uit zichzelf voorrang heeft boven het eigen Nederlandse recht”. De Vries:

“In alle ijver waarmee we het Europese bouwwerk proberen vorm te geven, roepen we tal van staatsrechtelijke problemen op. […] Het valt
mij in algemene zin op dat Europa in het algemeen vrij vaardig is in het oproepen van dit type problemen, maar vaak angstvallig zwijgt over
de oplossing er van. Dit probleem is overigens ernstiger en vooral ook ouder dan u wellicht denkt. Het is in wezen begonnen in 1964 toen het
Europese Hof van Justitie uitspraak deed in de zaak Costa/Enel. […] Het Hof creëerde eigenmachtig een rechtsorde die, om het in moderne
termen te zeggen, toch vooral zijn eigen dynamiek zou kennen. Op grond daarvan zou het lidstaten niet langer vrij staan zich te onttrekken
aan die rechtsorde.

Deze onjuiste en in mijn ogen bovenal onbevoegd gegeven uitspraak, is vervolgens een geheel eigen leven gaan leiden. Het heeft, vooral in
Nederland, tot de misvatting geleid dat het Europese recht uit zichzelf voorrang heeft boven het eigen Nederlandse recht. […] Deze
opvatting lijkt mij evenwel volkomen onjuist. Wat we verder van Europa ook vinden, onze binding aan Europese besluitvorming vloeit ten
principale voort uit de Nederlandse Grondwet. Europa definieert niet zelf zijn bevoegdheden, zelfs het Hof van Justitie niet. Ik houd mij
maar vast aan de even heldere als simpele boodschap van het Duitse Bundesverfassungsgericht (Maastricht Urteil). Europa mist
‘kompetenz-kompetenz’. ”

De kennelijk goed geïnformeerde Süddeutschen Zeitung deelt het optimisme van het Ministerie dan ook allerminst, hoewel het natuurlijk
maar net is van welke kant men de zaak bekijkt, en verwoordt dit als volgt:

“De constitutionele rechter Udo di Fabio heeft reeds in 1993 de onherroepbare overdracht van wezenlijke staatsaangelegenheden aan de
EU voor onverenigbaar met de grondwet gehouden. En de president van het constitutionele hof Hans-Jürgen Papier heeft in februari aan de
Berlijnse Humboldt-Universiteit een voordracht over het Lissabonvedrag gehouden, waarin hij de rol van de nationale parlementen in de
zogenaamde subsidiariteitscontroleprocedure voor “volledig ontoereikend” hield. Maar bovenal kan Gauweilers klacht steunen op het
oordeel van het hoogste gerecht inzake het Verdrag van Maastricht; met dit verdrag werd onder andere de Euro geschapen.
Destijds, in 1993, heeft het hof een oordeel uitgesproken, dat zo ongeveer klonk als “tot hier en (zonder referendum) niet verder” – en
zich de controle over de “uitbrekende rechtsinstrumenten” van de EU voorbehouden. Welnu, dit Karlsruhese voorbehoud wijst op het einde van
het Lissabonverdrag. Als het hof thans niet interveniëert tegen dit verdrag, dan zou dat de toestemming tot haar juridische kastratie zijn. In Karlsruhe staat een Duits-Europees ‘High Noon’ op het programma. Men kan met spanning tegemoet zien, welke betekenis het hof geeft aan de inleidende bepalingen van de grondwet: Daarin staat, dat de Duitsers “van de wil bezield” zijn, als “gelijkgerechtigd deel in een verenigd Europa de
vrede van de wereld te dienen”.”

Dit geeft al met al toch wel aan dat het Lissabonvedrag absoluut geen gelopen race is bij onze oosterburen, vooral ook omdat het
constituonele hof zich als geen ander bewust is van de dramatische historische redenen die tot de Duitse grondwet geleid hebben en van
wat er kan gebeuren als het parlement zich buitenspel laat zetten.

Bronnen:

http://www.minbuza.nl/ecer/nl/laatstenieuws,2009/06/oordeel-Bundesverfassungsgericht.html

http://www.faz.net/s/Rub99C3EECA60D84C08AD6B3E60C4EA807F/Doc~E4B8E29892CA94B38B335DBDD0E440CC4~ATpl~Ecommon~Scontent.html

http://www.sueddeutsche.de/politik/331/443070/text/

http://www.rug.nl/Rechten/faculteit/overFaculteit/lezingVries

http://www.radio-utopie.de/2009/04/20/Staatsstreich-Lissabon-Vertrag-Beendet-Karlsruhe-die-Republik

Nadere info:

http://www.teameurope.info/taxonomy/term/23

http://blog.zeit.de/bittner-blog/2009/01/15/der-lissabon-vertrag-hohlt-das-grundgesetz-aus_254

http://www.minbuza.nl/ecer/nl/laatstenieuws,2009/01/VvL-in-Karlsruhe.html

http://euobserver.com/18/28219

http://www.n-tv.de/politik/Karlsruhe-entscheidet-am-30-Juni-article313840.html

http://www.zeit.de/online/2009/07/lissabon-vertrag-verfassungsgericht

http://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/EU-Vertrag;art122,2728396

http://www.focus.de/politik/deutschland/lissabon-vertrag-karlsruhe-faellt-urteil-am-30-juni_aid_403782.html

http://www.handelsblatt.com/politik/deutschland/verfassungsrichter-pruefen-lissabon-vertrag;2147379

http://www.tagesschau.de/inland/vertragvonlissabon100.html

http://blog.zeit.de/bittner-blog/2009/01/15/der-lissabon-vertrag-hohlt-das-grundgesetz-aus_254

http://eudssr.wordpress.com/2008/06/23/der-lissabon-vertrag-vor-dem-bundesverfassungsgericht/

http://www.euractiv.com/en/future-eu/german-court-wary-eu-treaty-power-shift/article-179372

http://www.irishtimes.com/newspaper/world/2009/0212/1233867933057.html

http://www.zeit.de/2009/07/Lissabon-Vertrag

http://www.faz.net/s/Rub99C3EECA60D84C08AD6B3E60C4EA807F/Doc~EA28A6CB9139948C894E26B8E17A35570~ATpl~Ecommon~Scontent.html

http://www.turkishweekly.net/columnist/3126/lisbon%E2%80%99s-ways-through-karlsruhe.html

http://www.dradio.de/dlf/sendungen/hintergrundpolitik/917095/

http://www.radio-utopie.de/2009/04/20/Staatsstreich-Lissabon-Vertrag-Beendet-Karlsruhe-die-Republik